شکل‏گیری نظام وظیفه در پیوند با پروژة ملت‌سازی حکومتی دورة پهلوی اول

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی

2 عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی، دانشکدة علوم اجتماعی علامه طباطبایی

چکیده

نظام‏ وظیفه نخستین‌بار در چهارچوب ارتش‏های پادشاهی و دولت‏های‏ مستقل از کلیسا در اروپای غربی تأسیس‏ شد و توانست واسطه‏ای بین دولت و ملت‏ در ابتدای مدرنیته و وسیله‏ای برای بسط نظامی‏گری حاکمان و سلاطین باشد. تقسیم ‏کار اجتماعی، پیشرفت تکنیکی، و صنعتی‌شدن در کنار هم سبب شد تا ارتش‏های مدرن شکل بگیرند که از اولین نهادهای بوروکراتیک نیز به شمار می‏آمدند. اما این پدیده که در غرب پس از مجموعۀ تحولات اندیشه‏ای و اجتماعی پدید آمده بود، در ایران دورۀ پهلوی اول به‌منزلة بخشی از پروژة مدرن‏سازی و تثبیت حکومت استبدادی رضا‏خان شکل گرفت. بسط عناصر هویتِ ملی‏گرایانه و مطیع‌کردن نیروهای سنتی جامعة ایران در برابر استبداد مطلقة حکومت، از طریق آموزش‏ها و هنجارسازی عمومی و فراگیر، یکی دیگر از کارکردها و کارویژه‏های ارتش و نظام خدمت اجباری در کنار تأثیرات و خدمات سیاسی و نظامی‏ دیگرش در تأسیس و ابقای حکومت پهلوی بود. نظام وظیفه، در کنار خلع سلاح عمومی، به حکومت پهلوی اول این امکان را می‏داد که با گسترش اقتدار نظامی پایه‏های حکومت خود را مستقر کند. تشکیل ارتش یکپارچه و خدمت اجباری عمومی را باید یکی از اولین تلاش‏های سامان‌مند و همه‌جانبه برای خلق شهروندان نظام جدید مبتنی بر ایدة دولت ـ ملت در تاریخ ایران دانست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The relation between obligatory military service and the governmental nation building project of Pahlavi I

نویسندگان [English]

  • Mohammad Niazi 1
  • Vahid Shalchi 2
چکیده [English]

At first, in the beginning of the modern era, ‘Military Service’ was formed within the kingdom armies and independent European governments of the Church, and it could be an intermediate between government and nation, and also a means to extend rulers and king militarism. The social labor division, tech