جامعه پژوهی IHCS جامعه‌پژوهی فرهنگی 2383-0468 IHCS 18 علمی-پژوهشی رابطة بین مؤلفه های هوش هیجانی و اعتیاد به اینترنت در بین دانش آموزان دبیرستان های شهر تهران رابطة بین مؤلفه های هوش هیجانی و اعتیاد به اینترنت در بین دانش آموزان دبیرستان های شهر تهران بهشتیان محمد استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 22 09 2013 4 2 1 19 04 04 2013 26 07 2013 Copyright © 2013, IHCS. 2013 https://socialstudy.ihcs.ac.ir/article_995.html

هدف این تحقیق بررسی رابطة بین اعتیاد به اینترنت و هوش هیجانی در بین دانش‌آموزان دبیرستان‌های تهران است. جامعة آماری این تحقیق شامل همة دانش‌آموزان دبیرستانی تهران در سال تحصیلی 1391 - 1392 و شامل 972 نفر است که به ترتیب زیر انتخاب شده‌اند. نخست، از بین مناطق 22 گانة شهر تهران (مناطق شهرداری تهران) از هر منطقه 4 دبیرستان (2 غیر دولتی (یک دخترانه و یک پسرانه) و 2 دولتی (یک دخترانه و یک پسرانه)) به تصادف انتخاب شدند و در هر یک از مدارس انتخابی نیز از هر مقطع یک کلاس (کلاً 4 کلاس از هر دبیرستان) انتخاب شد. سپس، از دانش‌آموزان این کلاس‌ها خواسته شد که پرسش‌نامه‌های اعتیاد به اینترنت یانگ، پرسش‌نامة اطلاعات دموگرافیک و نیز پرسش‌نامة هوش هیجانی بار ـ آن را تکمیل کنند (تکمیل پرسش‌نامه‌ها از طریق سایت محقق به آدرس www.beheshtiyan.ir انجام می‌شد). تعداد دانش‌آموزانی که پرسش‌نامة اعتیاد به اینترنت یانگ را تکمیل کردند 8342 نفر بودند که از بین آن‌ها 4967 نفر پرسش‌نامة هوش هیجانی را نیز تکمیل کردند. از کل دانش‌آموزان 573 نفر معتاد به اینترنت تشخیص داده شدند که از بین آن‌ها 486 نفرشان پرسش‌نامة هوش هیجانی را تکمیل کرده بودند. بر همین اساس، از بین افراد غیر معتاد نیز به تصادف 486 نفر انتخاب شدند که پرسش‌نامة هوش هیجانی را تکمیل کرده بودند. پس از اجرای پرسش‌نامه‌ها، نتایج با آزمون t مستقل تحلیل شد. تحلیل نتایج نشان داد که رابطة مثبت و معنی‌داری بین مؤلفه‌های هوش هیجانی و اعتیاد به اینترنت برقرار است. بر اساس نتایج این تحقیق، می‌توان گفت که با افزایش هوش هیجانی در دانش‌آموزان می‌توان از ابتلای آن‌ها به اعتیاد اینترنتی جلوگیری کرد.

 اعتیاد به اینترنت هوش هیجانی دانش‌آموزان دبیرستانی تهران اسدی دربندی، شهنوش (1382). «رابطة بین اعتیاد به اینترنت و افسردگی و کناره‌گیری اجتماعی در نوجوانان شهر کرج»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد کرج. پروین، جان (1388). نظریه‌های شخصیت، ترجمة دکتر محمدجعفر جوادی و دکتر پروین کدیور، تهران: آییژ. پوررمضان، منا (1385). «بررسی رابطة بین اعتیاد به اینترنت و سلامت روان بر اساس تست SCL-90-R در مراجعان به کافی‌نت‌های مشهد در شش ماهة دوم سال 1384»، رسالة دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، دانشکدة علوم پزشکی مشهد. چاوش‌زاده، زهرا سادات (1388). «بررسی رابطة بین متغیرهای سلامت روان با اعتیاد به اینترنت در بین جوانان شهر یزد»، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکدة روان‌شناسی و علوم تربیتی. حق‌شناس، حسن (1385). طرح پنج عاملی ویژگی‌های شخصیت، شیراز: دانشگاه علوم پزشکی. درگاهی، حسین و منصور رضوی (1386). «اعتیاد به اینترنت و عوامل مؤثر بر آن در ساکنان منطقة 2 غرب تهران». فصل‌نامة پایش، س 6، ش 3. سماری، علی‌اکبر و فهیمه طهماسبی (1386). «مطالعة هوش هیجانی و موفقیت تحصیلی در بین دانش‌آموزان»، مجلة اصول سلامت روان، ج 9، ش 35. شمس‌آبادی، روح‌الله (1383). «هنجار آزمون هوش هیجانی بار ـ آن در دانش‌آموزان دبیرستانی شهر مشهد»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، انستیتوی روان‌پزشکی تهران. علایی، پروانه و شهین‌دخت پوزش (1388). «بررسی رابطة بین عملکرد خانواده و سلامت روان دانشجو»، ارائه‌شده در اولین کنفرانس ملی خانواده و دانشجو و دانشگاه، مشهد، ایران. فتحی آشتیانی، علی و محبوبه داستانی (1388). آزمون‌های روان‌شناختی: ارزش‌یابی شخصیت و سلامت روان، تهران: بعثت. فتحی، علی (1388). آزمون‌های روان‌شناختی، تهران: بعثت. گروسی، میرتقی (1380). رویکردهای نوین در ارزیابی شخصیت، تبریز: جامعه‌پژوه. مرادی، فریده (1382). «بررسی رابطة بین اعتیاد به اینترنت و عزت نفس در دانشجویان دانشگاه تبریز»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز، دانشکدة علوم تربیتی و روان‌شناسی. نادمی، منیژه (1384). «بررسی پدیدة روانی ـ اجتماعی اینترنت بر روی دانشجویان کارشناسی»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشکدة روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران. وحدانی، سمیه (۱۳۸۳). «بررسی رابطة وابستگی به رایانه و اینترنت و سازگاری اجتماعی دانشجویان دختر دورة کارشناسی»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشکدة روان‌شناسی دانشگاه شیراز. Ano, G.J and M. Talli (2006). ‘Internet’, Addiction: the Emergence of New Clinical Disorder, Retrieved from: http:/www.net addiction.com/ net compulsion.htm. Austin, Wesley A., Michael W. Totaro, and James D.A. Parker (2011). ‘Gender Differences in the Effects of Internet Usage on High School Absenteeism’, The Journal of Socio-economics, Vol. 40. Billieux, Joël et al. (2012) .‘Why Do You Play World of Warcraft? An in-Depth Exploration of Self-reported Motivations to Play Online and In-game Behaviours in the Virtual World of Azeroth’, Computers in Human Behavior. Brockman, John (2011). Is the Internet Changing the Way You Think: The Net's Impact on Our Minds and Future, Harper Perennial, Original Edition. Caplan, S. E. (2002). ‘Problematic Internet Use and Psychosocial Well-being: Development of a Theory-based Cognitive-behavioral Measurement Instrument’, Computers in Human Behavior, No. 18. Carr, Nicholas (2010). The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains, W. W. Norton and Company. Cortese, C.G. (2007). ‘Job Satisfaction of Italian Nurses: an Exploratory Study’, Nursing Management, No.15. Daria, Kuss Joanna and Mark D. Griffiths (2010). ‘Internet Gaming Addiction: A Systematic Review of Empirical Research’, International Journal of Mental Health and Addition, Vol. 10. Davis, R. A. (2007). ‘A Cognitive Behavioral Model Of Pathological Internet Use’, Computers in Human Behavior, No. 17. Dowling, N. A. and K. L. Quirk (2009). ‘Screening for Internet Dependence: Do the Proposed Diagnostic Criteria Differentiate Normal from Dependent Internet Use?’, Cyber Psychology & Behavior, 12(1). Duran, Maria (2008). ‘Internet Addiction Disorder’, AII Psych Journal, 14 December. Flisher, C. (2010). ‘Getting plugged In: An Overview Of Internet Addiction’, Journal of Paediatr Child Health, 46 (10). Frangos, C. and K.C. Fragko (2011).‘ Psychologic Predictors And Epidemiology Of Internet Addiction Among University Students in Greece’, Journal of European Psychiatry, 26(1). Ha, J.H. et al. (2008). ‘Psychiatric Comorbidity Assessed In Koren Children and Adolescents Who Screen Positive for Internet Addition’, Jclin Psychiatry, 67(5). Huang, X.Q., M.C. Li, and R. Tao (2010). ‘Treatment Of Internet Addiction’, Journal of Currency Psychiatry Report, 12 (5). Judge, T. and R. Larsen (2008). ‘Dispositional Affect and Job Satisfaction : A Review and Theoretical Extension’, Organizational Behavior and Human Decision Processes, No. 86. Kay, J. and A. Tasman (2006). Essentials of Psychiatry, Chichester: John Wiley & Sons, Inc. King, D.L. et al. (2012). ‘Cognitive-behavioral Approaches to Outpatient Treatment of Internet Addiction in Children and Adolescents’, Jclin Psychiatry, 68 (11). Kraut, R. et al. (2006). ‘Internet Paradox: A social Technology That Reduces Social Involvement And Psychological Well Being?’, American Psychologist, 53. Lee, M. (2007). China To Limit Teens’ Online Gaming For Exercise, Retrieved August 7, 2007, from http://www.msnbc.msn.com/id/19812989/ Magnavita, J.J. (2004). Handbook of Personality Disorders: Theory and Practice, Chichester: John Wiley & Sons, Inc. Manuel, Gámez-Guadix, Fabiola I. Villa-George, and Esther Calvete (2012). ‘Measurement and Analysis of the Cognitive-behavioral Model of Generalized Problematic Internet use Among Mexican Adolescents’, Journal of Adolescence, Vol. 35. Margaret, Denne and Anges Higgins (2002). ‘The Use of Computer Assisted Technology to Enhance Student Elsevier Science’, Psychology Nurses Leaving During and Practice Placement. Maria, C. et al. (2013). ‘Cognitive-behavioral Model of Problematic Online Gaming in Adolescents Aged 12–22 Years’, Computers in Human Behavior, Vol. 29. Niems, K. (2008). ‘Prevalence Of Pathological Internet Use Among University Student and Correlation With Self-esteem, The General Health Questionnaire (GHQ), and Disinhibition’, Cyberpsychol Behave, 8 (6). Orzak, M.H. (2005). Computer Addiction: Is It Real On Virtual?, New York: John Wiley and Sons. Park, Su Mi et al. (2013). ‘The Effects of Behavioral Inhibition/ Approach System as Predictors of Internet Addiction in Adolescents’, Personality and Individual Differences, Vol. 54. Quirk, S.W. (2009). ‘Emotion Concepts in Models of Substance Abuse’, Drug and Alcohol Review, 20 (1). Rees, C. D. and B. L. Wilborn (2003). ‘Correlates of Drug Abuse in Adolescent : A Comparison of Families of Drug Abusers with Families of Non-drug Abusers’, Journal of Youth and Adolescence, Vol. 12. Robins, R.W., A. Caspi, and T.E. Moffitt (2008). ‘Two Personalities, one Relationship: Both Partners Personality Traits Shape the Quality of their Relationship’, Journal of Personality and Social Psychology, Vol. 79. Shapiro, N. A. et al. (2003). ‘Problematic Internet Use: Proposed Classification and Diagnostic Criteria’, Depression and Anxiety, No. 17. Skynews (cited 2009 nov 19). World of Warcraft More Addictive than Cocaine, Available from http://news.sky.com/home/world-news/article/15231644. Taylor, Robyn N. et al. (2008). ‘Problem Gambling in Adolescence: Relationships with Internet Misuse, Gaming Abuse and Emotional Intelligence’, Personality and Individual Differences, Vol. 45. Walther, J.B. (2004). Communication Addiction Disorder: Concern Over Media, Behavior and Effects, Rensselaer Polytechnic Institute, Department of Communication Studies, Northwestern University. Wölfling, K. (2011). ‘Internet Addiction-the New Digital Disorder’, European Psychiatry, Vol. 26 (1). Wu, Tim (2008). Who Controls The Internet?: Illusions of a Borderless World, Oxford University Press, www.scirus.com/internet. Young, K. S. (1998). ‘Internet Addition: The Emergence of a New Clinical Disorder’, Cyberpsychology and Behavior, Vol. 1. Young, K. S. (2007). ‘Cognitive-behavioral Therapy with Internet Addicts: Treatment Outcomes and Implications’, CyberPsychology and Behavior, 10 (5). Young, K. S., and C. Nabuco de Abreu (ed.) (2011). Internet Addiction, A Handbook and Guide to Evaluation and Treatment, Hoboken: John Wiley & Sons.
جامعه پژوهی IHCS جامعه‌پژوهی فرهنگی 2383-0468 IHCS 18 علمی-پژوهشی بررسی سیر تحول اجتماعی نهادهای فرهنگی و دانشگاهی در اروپا (از سدۀ یازده تا پانزده میلادی) بررسی سیر تحول اجتماعی نهادهای فرهنگی و دانشگاهی در اروپا (از سدۀ یازده تا پانزده میلادی) سیاهپوش سید‌ابوتراب عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 22 09 2013 4 2 21 43 01 10 2012 13 11 2012 Copyright © 2013, IHCS. 2013 https://socialstudy.ihcs.ac.ir/article_996.html

چگونگی پیدایش و سیر تحول و شکوفایی نهادهای فرهنگی و دانشگاهی در غرب موضوع پیچیده و دشواری است که به‌سختی تن به پژوهش می‌دهد. در این مقاله نخست، با استناد به منابع معتبر، آرای چند مورخ برجستة تاریخ علم و قرون وسطی‌شناس صاحب‌نظر دربارة نحوة پیدایش و تأسیس نهادها و مراکز دانشگاهی بررسی می‌شود و تاریخ نسبتاً دقیقی در خصوص شکل‌گیری آن‌ها به‌دست می‌آید و سپس اجمالاً به رابطۀ استادان با دانشجویان و برنامه و مواد درسی و آموزشی آن‌ها اشاره می‌شود. در همین زمینه به بررسی کشمکش‌ها و جدال‌های فکری و دینی در محیط‌های دانشگاهی پرداخته و از سوی دیگر به مواضع و رفتار ارباب کلیسا در این مورد اشاره می‌شود. سرانجام به آمیزۀ عقلانی و علمی حاصل از این مناقشه‌ها، که در اواخر قرون وسطی دست‌مایة پیشرفت تمدن اروپایی و سپس انقلاب علمی شد، اشاره می‌شود.

 قرون وسطی کلیسا دانشگاه دانشجو علم آموزش پایا، علی (1385). دانشگاه، تفکر علمی، نوآوری و حیطۀ عمومی، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (1382). فرهنگ، ویژۀ بزرگ‌داشت خواجه نصیرالدین طوسی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. ذاکر صالحی، غلامرضا (1383). دانشگاه ایرانی، تهران: کویر. رفاعی، احمد فرید (1346 ق). عمر المأمون، المجلد 1، قاهره: دارالکتب المصریة. روزنتال، فرانتز (1385). میراث کلاسیک اسلام، ترجمۀ علی‌رضا پلاسید، تهران: طهوری. سارتون، جورج (1388). گفتارهایی در تاریخ علم، ترجمۀ غلام‌حسین صدری ‌افشار، تهران: آییژ. غنیمه، عبدالرحیم (1372). تاریخ دانشگاه‏های بزرگ اسلامی، ترجمۀ نورالله کسایی، تهران: دانشگاه تهران. کسایی، نورالله (1362). مدارس نظامیه و تأثیرات علمی و اجتماعی آن، تهران: امیرکبیر. مجتهدی، کریم (1379). مدارس و دانشگاه‏های اسلامی و غربی در قرون وسطی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. محمد بن رشد، ابوالولید (1358). فصل المقال، ترجمۀ سیدجعفر سجادی، تهران: مرکز ایرانی مطالعۀ فرهنگ‏‏ها. مک نیل، ویلیام (1388). بیداری غرب، ترجمۀ مسعود رجب‏نیا، تهران: علمی و فرهنگی. میلر، و. م. (1310). تاریخ کلیسای قدیم در امپراطوری روم و ایران، ترجمۀ علی نخستین و عباس آرین‏پور، تهران: آگوست پرس. وستفال، ریچارد (1387). تاریخ پیدایش علم جدید، ترجمۀ عبدالحسین آذرنگ و رضا رضایی، تهران: نشر نی. هربرت، باترفیلد (1379). مبانی علم نوین، ترجمۀ یحیی صبحی، تهران: علمی و فرهنگی. Basalla, George (1968). The Rise of Modern Science, Internal or External Factors (Problem In European Civilization), Lexington: Heath. Grant, Edward (1996). The Foundations of Modern Science in the Middle Ages, their Religious Institutional and Intellectual Contexts, Cambridge: Cambridge University. Rosenthal, Franz (1970). Knowledge Triumphant, the Concept of knowledge in Medieval Islam, Leiden: E. J. Brill. Tilly, Charles (1993). European Revolution 1492-1990, Oxford: Black well. Toby, E. Huff (2003). The Rise of Early Modern Science, Islamic, China and the West, New York: Cambridge University.
جامعه پژوهی IHCS جامعه‌پژوهی فرهنگی 2383-0468 IHCS 18 علمی-پژوهشی عوامل و انگیزه‌های جامعه‌شناختی ورود طلاب به حوزة علمیه عوامل و انگیزه‌های جامعه‌شناختی ورود طلاب به حوزة علمیه شریعتی سارا استادیار گروه جامعه‌‌شناسی، دانشکدة علوم اجتماعی، دانشگاه تهران فروغی یاسر کارشناس ‌‌ارشد پژوهش‌گری علوم اجتماعی، دانشگاه تهران 22 09 2013 4 2 45 74 02 05 2013 26 07 2013 Copyright © 2013, IHCS. 2013 https://socialstudy.ihcs.ac.ir/article_997.html

حوزة علمیه یکی از مهم‌ترین نهادهای دینی جامعة ایرانی است که برخی افراد با قصد و انگیزة طلبه‌‌شدن وارد آن می‌‌شوند. انتخاب طبلگی یکی از مهم‌ترین انتخاب‌‌های جوانان با نتایج و پیامدهای دامنه‌‌داری است که، به‌رغم وجود دیگر امکان‌‌ها و انتخاب‌‌ها، برخی این مسیر را برای زندگی خود در پیش می‌‌گیرند، اما چه عواملی زمینه‌‌ساز اجتماعی تصمیم جوانان برای طلبه‌‌شدن را رقم می‌‌زند و آنان با کدام انگیزه‌‌ها به دنیای طلبگی روی می‌‌آورند؟ این مطالعه با روش کیفی و با استفاده از نظریة زمینه‌‌ای به جست‌وجوی پاسخ‌ می‌‌پردازد. به همین منظور، با 54 نفر از طلاب شاغل به تحصیل در حوزة علمیة قم مصاحبة عمیق صورت گرفته است. یافته‌‌های پژوهش حاکی از آن‌اند که دو صورت از عوامل درونی و بیرونی در پیدایش انگیزه‌‌های افراد برای طلبه‌‌شدن مؤثرند؛ عوامل درونی به قرارگرفتن روحانیت در موضع گروه مرجع جوانان و بسترها و شبکه‌‌های معنوی‌‌ای اشاره دارد که آنان در آن زیست می‌‌کنند. عوامل بیرونی شامل زیست در شبکة روحانیت و همچنین افراد مذهبی تأثیرگذار است. در مجموع این عوامل چهار انگیزة مختلف را برای طلبه‌‌شدن در افراد پدید می‌‌آورند که شامل انگیزه‌‌های علمی، معنوی، اجتماعی، و ابزاری است تا در نهایت آنان تصمیم به طلبه‌‌شدن می‌‌گیرند. در نهایت، این یافته‌‌ها در قالب یک مدل نظری علّی/ فرایندی ارائه شده‌‌اند.

 حوزة علمیه عوامل ورود به حوزة علمیه انگیزه‌‌های طلاب نظریة زمینه‌‌ای آرون، ر. (1387). مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه‌‌شناسی، ترجمة باقر پرهام، تهران: علمی و فرهنگی. ابوالحسنی، ع. (1380). کارنامة شیخ فضل‏الله نوری، ج 1، تهران: عبرت. استراوس، ا. و ج. کربین (1390). مبانی پژوهش کیفی، فنون و مراحل تولید نظریة زمینه‌‌ای، تهران: نشر نی. اسلامی‌‌تنها، ا. (1389). «بررسی جامعه‌شناختی نگرش دانش‌آموخته‌‌گان حوزوی به لباس روحانیت»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، دانشکدة علوم سیاسی و اجتماعی. ذاکری، ر. (1388). «بررسی و اولویت‌بندی عوامل بازدارندة فعالیت‌های ورزشی در اوقات فراغت طلاب حوزة علمیة قم»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور مرکز تهران، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی. ربانی خوراسگانی، ع. (1381). «نقش مورد انتظار از روحانیت جامعة ایران»، (بررسی موردی در دو حوزة علمیة قم و مشهد)، پایان‌‌نامۀ کارشناسی ‌‌ارشد، دانشگاه اصفهان. رفیع‌‌پور، ف. (1380). توسعه و تضاد؛ کوششی در جهت تحلیل علل پیدایش انقلاب اسلامی و مسائل اجتماعی ایران، تهران: شرکت‌‌ سهامی انتشار. سلیمانیه، م. (1390). «بررسی ویژگی‌‌های جامعه‌‌شناختی نمونة نوعی محصل علوم دینی در حوزة علمیة قم (طلاب دورة سطح)»، پایان‌‌نامة کارشناسی ‌‌ارشد، دانشگاه تهران، دانشکدة علوم اجتماعی. فلیک، اووه (1388). درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمة هادی جلیلی، تهران: نشر نی. کوزر، ل. (1385). زندگی و اندیشة بزرگان جامعه‌‌شناسی، ترجمة محسن ثلاثی، تهران: علمی. گیدنز، آ. (1378). تجدد و تشخص: جامعه و هویت شخصی در عصر جدید، ترجمة ناصر موفقیان، تهران: نشر نی. مطهری، م. (1368). ده گفتار، تهران: صدرا. موسوی خمینی، ر. (1374). روحانیت و حوزه‌‌های علمیه از دیدگاه امام خمینی، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره). وبر، م. (1384). اقتصاد و جامعه، ترجمة ع. منوچهری، م. ترابی‌‌نژاد و م. عمادزاده، تهران: سمت. Atkinson, P. et al. (2007). Handbook of Ethnography, London: Sage Publications. Creswell, J. (2003). Research Design: Quantitative, Qualitative, and Mixed Methods, London: Sage Publications. Depoy, E., and L. Gitlin (2005). Introduction to Research: Understanding and Applying Multiple Strategies, St. Louis: Mosby Press. Erlandson, David (1993). Doing Naturalistic Inquiry, London: Sage Publications. Hammersley, Martin (1997). Ethnography: Principles in Practice, New York: Routledge Press. Neuman, Lawerenc (2006). Social Research Methods: Quantitative and Qualitative Approaches, London: Allyn and Bacon. Punch, K. (2005). Introduction to Social Research: Quantitative and Qualitative Approaches, London: Sage Publications. Strauss, Glaser (1998). Anselm and Barney, Basics of Qualitative Research, London: Sage Publications. Wolcott, H. (2008). Writing up Qualitative Research, London: Sage Publication.
جامعه پژوهی IHCS جامعه‌پژوهی فرهنگی 2383-0468 IHCS 18 علمی-پژوهشی گونه‌شناسی بازدیدکنندگان مناطق جنگی ایران و نقش آن در انتقال فرهنگ پایداری دفاع مقدس گونه‌شناسی بازدیدکنندگان مناطق جنگی ایران و نقش آن در انتقال فرهنگ پایداری دفاع مقدس ضرغام بروجنی حمید عضو هیئت علمی و استادیار دانشگاه علامه طباطبایی، مدیر گروه مدیریت جهانگردی سهرابی مهدیه کارشناس ارشد مدیریت جهانگردی ـ گرایش بازاریابی، دانشگاه علامه طباطبایی 22 09 2013 4 2 75 101 03 04 2013 31 07 2013 Copyright © 2013, IHCS. 2013 https://socialstudy.ihcs.ac.ir/article_998.html

جمهوری اسلامی ایران، پس از تجاوز رژیم بعثی عراق، در سال 1359 درگیر جنگی طولانی شد. این دفاع مقدس، علاوه بر آثار و برکات بیرونی، دستاوردهایی نیز درون نظام اسلامی بر جای گذاشته است. تبیین دستاوردهای فرهنگی این دفاع مقدس از ضروریاتی است که می‌تواند بن‏مایة تعیین‌کنندة استراتژی حرکت و روند آتی انقلاب تلقی شود. یکی از اثربخش‏ترین روش‏های آشناسازی جوانان نسل سوم انقلاب با دستاوردهای جنگ تحمیلی و ترویج فرهنگ پایداری دفاع مقدس، حضور آنان در مناطق عملیاتی هشت سال دفاع مقدس، مشاهدة آثار به‌جای‌مانده از آن دوران از نزدیک، و درک فضای معنوی این مناطق است. به استناد ارقام موجود، اشتیاق جوانان به چنین سفرهایی، که در کشور ما «راهیان نور» و در ادبیات علمی «گردش‌گری مناطق جنگی» خوانده می‏شوند، در سال‏های اخیر بیش از پیش افزایش یافته است. این مقاله، با هدف بررسی انگیزة گردش‌گران از سفر به مناطق جنگی و طبقه‌بندی آنان، به منظور کمک به انتقال فرهنگ پایداری تهیه شده است. اطلاعات لازم از منابع کتاب‌خانه‌ای، مصاحبه با کارشناسان، و پرسش‌نامة تکمیل‌شدة بازدیدکنندگان به دست آمده است. جامعة آماری پژوهش شامل همة ایرانیانی است که از مناطق جنگی کشور بازدید کرده‌اند و به کمک روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی 152 نفر از آنان به‌منزلة نمونه پرسش شدند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که مهم‌ترین گروه بازدیدکنندگان مناطق جنگی ایران را گردش‌گران زیارتی ـ یادبودی و گردش‌گران فرهنگی ـ میراثی تشکیل می‌دهند. عمدة این گردش‌گران با انگیزه‌های ملی و مذهبی به بازدید مناطق جنگی می‌روند و علاقة وافری به شنیدن رشادت‏های جنگاوران و ناشنیده‏ها دربارة آن دارند. نتایج این تحقیق می‌تواند در مدیریت گردش‌گران و برنامه‌ریزی برای ارتقای دستاوردهای فرهنگی و اجتماعی گردش‌گری جنگ، کاربرد داشته باشد.

 فرهنگ پایداری دفاع مقدس بازدید از مناطق جنگی گونه‌شناسی بازدیدکنندگان (visitors typology) انگیزش راهیان نور بهداروند، محمدمهدی (1390). دستاوردهای فرهنگی دفاع مقدس و آفت‏های تهدیدکنندة آن، قم: کتاب فردا. پیرس، فیلیپ ل. (1389). رفتار گردش‌گر، بن‏مایه‏ها و طرح‏های مفهومی، ترجمة حمید ضرغام بروجنی، تهران: مهکامه. جانقربان، محمد (1386). «بررسی فرهنگ ایثار و شهادت در مطبوعات اصلاح‌طلب»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد رشتة علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا. دلاور، علی (1388). روش تحقیق در روان‌شناسی و علوم تربیتی، تهران: ویرایش. سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردش‌گری (1387). طرح جامع گردش‌گری جنگ، شرکت‌های مهندسین مشاور ایده‌پردازان توسعه و رویان. سلیمانی، مرضیه و پری‏ناز شرفی (1385). «بررسی ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و تأثیرگذاری آن در خودباوری فرهنگی در بین جوانان»، پایان‌نامة کارشناسی رشتة علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور زنجان. صحرایی رستمی، جواد (1390). جنگ؛ ترجمان آشتی و صلح، تهران: فاتحان. نعمتی، سیده فاطمه (1390). «مطالعة عوامل اجتماعی مؤثر در تقاضای گردش‌گری جنگ در ایران از نگاه بازدیدکنندگان»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشکدة علوم اجتماعی، دانشگاه تهران. نوروزی، مجتبی (1383). «فرهنگ شهادت از دیدگاه قرآن و سنت»، پایان‌نامة مقطع کارشناسی ارشد، رشتة علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکدة علوم انسانی. وثوقی، لیلا (1388). «گردش‌گری تلخ، با تأکید بر گردش‌گری جنگ»، فصل‌نامة مطالعات جهانگردی، ش 10، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی. Best, M. (2007). ‘Norfolk Island: Thanatourism, History and Visitor Emotions’, Shima: The International Journal of Research into Island Cultures, 1(2). Kang, E. J. et al. (2011). Benefits of Visiting a ‘Dark Tourism’ site: The Case of the Jeju April 3rd Peace Park, Korea: Tourism Management, . Lennon, John and Malcolm Foley (2000). Dark Tourism: The Attraction of Death and Disaster, London and New York: Continuum. Ryan, C. (2007). The Battlefield Tourism: History, Place and Interpretation, UK: Elsevier. Sharpley, R. (2008). Tourism, Tourists and Society, Huntingdon: Elm Publication. Smith, V. L. (1998). ‘War and Tourism: An American Ethnography’, Annals of Tourism Research, 25(1). Stone, P. )2006(. ‘A Dark Tourism Spectrum: Towards a Typology of Death and Macabrerelated Tourist Sites, Attractions and Exhibitions’, An Interdisciplinary International Journal, Vol. 54, No. 2. Tarlow, P. (2005). ‘Dark Tourism’, M. Novelli (ed.), Niche Tourism: Contemporary Issues, Trends and Cases, Oxford: Elsevier Buterworth-Heinemann. Yuill, S. M. (2003). Dark Tourism: Understanding Visitor Motivation at Sites of Death and Disaster, Texas: A & M University.
جامعه پژوهی IHCS جامعه‌پژوهی فرهنگی 2383-0468 IHCS 18 علمی-پژوهشی تأثیرگذاری ارزش‌های تجدد بر فرهنگ‌های غیر غربی (مورد ایران) تأثیرگذاری ارزش‌های تجدد بر فرهنگ‌های غیر غربی (مورد ایران) نورائی مهرداد دانشیار گروه علوم اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 22 09 2013 4 2 103 115 10 05 2013 06 07 2013 Copyright © 2013, IHCS. 2013 https://socialstudy.ihcs.ac.ir/article_999.html

در اواسط قرن نوزدهم، با گسترش روابط با جهان مدرن، گرایش به وجه زندگی غربی در بخشی از جامعة ایرانی شدت گرفت. در عمل، به‌کارگیری الگوی مزبور به تقلیدی انجامید که، به علت نامتجانس‌بودن ارزش‌‌های تجدد با مجموعة سیستم اجتماعی، از جای‌گرفتن در کل جامعه ناتوان ماند. در عین حال، موفق‌نشدن در پیش‌‌برد بسیاری از طرح‌‌های نوگرایی را می‌‌توان، به میزان وسیعی، ناشی از نوع سیاستی دانست که در کشور برای توسعه به کار گرفته شده بود. همچنین، جایگاه اجتماعی کسانی که بانی و مجری تغییرات بودند به‌خوبی نشان‌دهندة این واقعیت است که تا چه حد ارادۀ تغییر از بطن جامعه به دور بوده است

 نوگرایی فرهنگ ارزش‌‌های تجدد جوامع غربی پویایی اجتماعی هلد، دیوید (1382). جهانی‌شدن و مخالفان آن، ترجمة مسعود کرباسیان، تهران: علمی و فرهنگی. Balandier, Georges (1956). ‘Déséquilibre Socio-culturel, et Modernisation des Pays “Sous-développés”’, in Cahiers Internationaux de Sociologie. Balandier, Georges (1984). Anthropologie Politique, Editions P.U.F., Paris: Quatrige. Bastide, Roger (1972). ‘Le Millénarisme Comme Stratégie de la Recherche D’une Nouvelle Identité et Dignité’, in Réunion D’expert sur les Notions de Race, D’identité, et de Dignité, Paris: Unesco, 3-7 Juillet. Chombart de law, Paul-Henry (1970). Image de la Culture, Paris: Editions Payot. Decoster, Michel (1971). ‘L’acculturation’, in Revue Diogène, Editions Gallimard, Janvier-Mars. Erasove, Boris (1972). ‘La Personnalité Culturelle Dans les Idéologies du Tiers-Monde’, in Revue Diogène, Avril-Juin. Freund, Julien (1976). ‘Traditions et Conformisme’, in Horizont, Korsmhe. Halbwachs, Maurice (1983). La Mémoire Collective, Editions P.U.F. Larrue, Janine (1972). ‘Représentation de la Culture et Conduites Culturelles’, in Revue Française de Sociologie, No. 2, Avril-Juin. Mandras, Henri (1983). Le Changement Social, Editions Armand Colin, Collection U.Paris. Rad-serecht, Farhad (1976). ‘L’expansion du Secteur Tertiaire en Economie Iranienne’, in Revue Tiers-Monde, No. 67. Taylor, Charles Cité par Alain Touraine (2005). ‘Un Nouveau Paradigm’, Paris: Editions Livre de Poche. Warnier, Jean-Pierre (2005). La Mondialisation de la Culture, Editions La Découverte. Writh, L. Cité par Georges Balandier (1956). ‘Déséquilibre Socioculturel, et Modernisation des Pays “Sous-développés”’, in Cahiers Internationaux de Sociologie.
جامعه پژوهی IHCS جامعه‌پژوهی فرهنگی 2383-0468 IHCS 18 علمی-پژوهشی شکل‏گیری نظام وظیفه در پیوند با پروژة ملت‌سازی حکومتی دورة پهلوی اول شکل‏گیری نظام وظیفه در پیوند با پروژة ملت‌سازی حکومتی دورة پهلوی اول نیازی محمد دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی شالچی وحید عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی، دانشکدة علوم اجتماعی علامه طباطبایی 22 09 2013 4 2 117 155 11 05 2013 05 08 2013 Copyright © 2013, IHCS. 2013 https://socialstudy.ihcs.ac.ir/article_1000.html

نظام‏ وظیفه نخستین‌بار در چهارچوب ارتش‏های پادشاهی و دولت‏های‏ مستقل از کلیسا در اروپای غربی تأسیس‏ شد و توانست واسطه‏ای بین دولت و ملت‏ در ابتدای مدرنیته و وسیله‏ای برای بسط نظامی‏گری حاکمان و سلاطین باشد. تقسیم ‏کار اجتماعی، پیشرفت تکنیکی، و صنعتی‌شدن در کنار هم سبب شد تا ارتش‏های مدرن شکل بگیرند که از اولین نهادهای بوروکراتیک نیز به شمار می‏آمدند. اما این پدیده که در غرب پس از مجموعۀ تحولات اندیشه‏ای و اجتماعی پدید آمده بود، در ایران دورۀ پهلوی اول به‌منزلة بخشی از پروژة مدرن‏سازی و تثبیت حکومت استبدادی رضا‏خان شکل گرفت. بسط عناصر هویتِ ملی‏گرایانه و مطیع‌کردن نیروهای سنتی جامعة ایران در برابر استبداد مطلقة حکومت، از طریق آموزش‏ها و هنجارسازی عمومی و فراگیر، یکی دیگر از کارکردها و کارویژه‏های ارتش و نظام خدمت اجباری در کنار تأثیرات و خدمات سیاسی و نظامی‏ دیگرش در تأسیس و ابقای حکومت پهلوی بود. نظام وظیفه، در کنار خلع سلاح عمومی، به حکومت پهلوی اول این امکان را می‏داد که با گسترش اقتدار نظامی پایه‏های حکومت خود را مستقر کند. تشکیل ارتش یکپارچه و خدمت اجباری عمومی را باید یکی از اولین تلاش‏های سامان‌مند و همه‌جانبه برای خلق شهروندان نظام جدید مبتنی بر ایدة دولت ـ ملت در تاریخ ایران دانست.

 تاریخ اجتماعی ارتش خدمت اجباری نظام وظیفة عمومی ارتش جدید هویت ملی پهلوی اول آبراهامیان، یرواند (1386). ایران بین دو انقلاب؛ درآمدی بر جامعه‏شناسی سیاسی ایران معاصر، ترجمة احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی ولیلایی، تهران: نشر نی. آبراهامیان، یرواند (1391). تاریخ ایران مدرن، ترجمة محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی. آرشیو قوانین مرکز پژوهش‏های مجلس شورای اسلامی، مصوبه 1304/03/16، قانون خدمت نظام اجباری، دورة پنجم، ج 1. آشنا، سیدحسام‏الدین (1388). از سیاست تا فرهنگ؛ سیاست‏های فرهنگی دولت در ایران (1304-1320)، تهران: سروش. استودارت، چارلز (1349). «گزارشی دربارة ارتش ایران در زمان محمد شاه قاجار»، مجلة بررسی‏های تاریخی، ش 26. اسماعیلی، علی‏رضا (1375). «اسنادی دربارة نهضت و مهاجرت علمای اصفهان به قم (1306 شمسی)»، فصل‏نامة گنجینة اسناد، ش 23 و 24. انتخابی، نادر (1390). ناسیونالیسم و تجدد؛ در ایران و ترکیه، تهران: نگارة آفتاب. بنکدار، مسعود (1388). «برقراری نظام سربازگیری در اصفهان دورة پهلوی اول»، فصل‏نامة گنجینة اسناد، س 19، دفتر سوم، پاییز. تقوی، سیدمصطفی (1389). امنیت در دورة رضاشاه، تهران: مؤسسة مطالعات تاریخ معاصر ایران. تکمیل همایون، ناصر (1376). تحولات قشون در تاریخ معاصر ایران، ج 1، تهران: دفتر پژوهش‏های فرهنگی. دیلمی معزی، امین (1387). «هویت‏سازی ملی در عصر رضاشاه: روش‏ها و ابزارها»، پژوهش‌نامة تاریخ، ش 10، بهار. سازمان اسناد و کتابخانة ملی ایران، سند شماره‏های 291001163 و 291001341 و 291001163 و 2475437. سازمان قضایی نیروهای مسلح، معاونت قضایی و حقوقی (1380). «بررسی موضوع خرید خدمت سربازی»، ادارة کل عفو و پیشگیری از وقوع جرم. سینایی، وحید (1389). «دولت مدرن، ارتش ملی و نظام وظیفه»، دوفصل‌نامة علمی پژوهشی پژوهش سیاست نظری، دورة جدید، ش 7، زمستان 88 و بهار 89 . شیخ‏نوری، محمد‏امیر (1385). «تغییر ساختار ارتش ایران از سنتی به مدرن»، مجلة زمانه، ش 52. عاطفی، میرحسن (1345). «ریشه‏های تاریخی روابط ارتش و مردم»، مجلة بررسی‏های تاریخی، ش 3. عاقلی، باقر (1390). رضاشاه و قشون متحدالشکل، تهران: نامک. علی‏اکبری، محمد (1384). تبارشناسی هویت جدید ایرانی؛ عصر قاجاریه و پهلوی اول، تهران: علمی و فرهنگی. قائمی‏نیک، رضا (1390). «انباشت تاریخی یک مسئلة اعتباری»، مجلة هابیل، ش 5، خرداد و تیر. کرونین، استفان (1377). ارتش و تشکیل حکومت پهلوی، ترجمة غلام‏رضا علی‏بابایی، تهران: خجسته. کرونین، استفان (1390). رضاشاه و شکل‏گیری ایران نوین، ترجمة مرتضی ثاقب‏فر، تهران: جامی. مرکز اسناد ارتش جمهوری اسلامی ایران (1300 - 1301). آرشیو مجلة قشون، ش 1 - 10. ملاعباسی، محمد (1390). «رساله‌ در باب نظم، مدرنیته و خدمت سربازی»، مجلة هابیل، ش 5، خرداد و تیر. مکی، حسین (1374). تاریخ بیست سالة ایران، ج 4، تهران: علمی. می‏یر، پیتر (1375). جامعه‏شناسی جنگ و ارتش، ترجمة علی‏رضا ازغندی و محمدصادق مهدوی، تهران: قومس. یکرنگیان، میرحسین (1336). گلگون‌کفنان؛ گوشه‏هایی از تاریخ نظامی معاصر، تهران: علمی. یکرنگیان، میرحسین (1390). «توهم‌زدایی از یک غرور پوشالی»، روزنامة اعتماد، چهارم شهریور.