پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی جامعه‌پژوهی فرهنگی 2383-0468 17 2 2026 08 23 The Legal Sociology of the Principle of Istishab in Jurisprudence and Iran Law جامعه‌شناسی حقوقی اصل استصحاب در فقه و حقوق ایران 10081 10.30465/scs.2025.51340.2987 FA زهرا سلطانی دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج علی پورجواهری استادیار گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج، ایران محمدعلی شیخ موحد استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شیراز، ایران Journal Article 2025 02 26 Istishab, as a social issue and a legal principle, plays a key role in maintaining stability and social order by ensuring the continuity of previous legal statuses. This study examines the position of the principle of Istishab from the perspective of legal sociology in Islamic jurisprudence and Iranian law. The main question is what impact does the principle of Istishab have on the Iranian legal system, and how can it be analyzed from the standpoint of legal sociology? The research method is descriptive-analytical, utilizing a review of jurisprudential, legal sources, and sociological analysis to examine the role of this principle in the legal system. The findings indicate that Istishab, as one of the operative principles, plays a pivotal role in ensuring legal stability, protecting acquired rights, and reducing legal ambiguities. It is applied in areas such as contract law, options (khiyarat), and the right of retention (haqq al-habs). From the perspective of legal sociology, this principle impacts the realization of social order, strengthens public trust in the legal system, and enhances predictability in judicial decisions. As a result, Istishab not only holds importance in Islamic jurisprudence and Iranian law but also plays a significant role in social structures. استصحاب، به‌عنوان یک مسئله اجتماعی و اصل حقوقی، نقشی کلیدی در حفظ ثبات و نظم اجتماعی از طریق استمرار وضعیت حقوقی سابق ایفا می‌کند. این پژوهش به بررسی جایگاه اصل استصحاب از منظر جامعه‌شناسی حقوقی در فقه و حقوق ایران می‌پردازد. سؤال اصلی این است که اصل استصحاب چه تأثیری بر نظام حقوقی ایران دارد و چگونه از دیدگاه جامعه‌شناسی حقوقی می‌توان آن را تحلیل کرد. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است که با بررسی منابع فقهی، قانونی و تحلیل جامعه‌شناختی به تحلیل نقش این اصل در نظام حقوقی پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که استصحاب، به‌عنوان یکی از اصول عملیه، نقشی کلیدی در تضمین ثبات حقوقی، حمایت از حقوق مکتسبه و کاهش ابهامات حقوقی ایفا می‌کند و در مباحثی مانند عقد بیع، خیارات و حق حبس مورد استفاده قرار می‌گیرد. از منظر جامعه‌شناسی حقوقی، این اصل در تحقق نظم اجتماعی، تقویت اعتماد عمومی به نظام حقوقی و ایجاد پیش‌بینی‌پذیری در تصمیمات قضایی تأثیرگذار است.