پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی جامعه‌پژوهی فرهنگی 2383-0468 17 2 2026 05 22 An anthropological look at the Morghaki-Ghuchaki motif in Bakhtiari handwoven نگاهی انسان شناختی به نقشمایۀ مرغکی-قوچکی در دست‌بافته‌های بختیاری 9960 10.30465/scs.2025.50616.2948 FA زهرا زارع استادیار پژوهشکدۀ مردم‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران 0009-0008-7201-5646 Journal Article 2024 12 01 One of the longstanding and recurring motifs in the handwoven textiles of the Bakhtiari nomads is a design known as Morghaki-Goochaki (Little Bird-Little Ram). Scholars analyzing the semantic meaning of this motif, which can simultaneously resemble the simplified head and neck of a bird, a ram, or a combination of both, have often linked it to two themes: the equinox in agrarian and pastoral civilizations, and a symbolic prayer for rain. However, these interpretations appear to be insufficiently supported.<br><br>This study adopts a descriptive-analytical approach, utilizing documentary research and interviews and discussions with several researchers, cultural experts on Bakhtiari traditions, traditional weavers, and skilled kilim artisans regarding this motif. The research is based on a qualitative methodology employing an interpretive phenomenological approach. It seeks to frame the discussions within the anthropology of art, drawing extensively on interdisciplinary studies. <br><br>The findings suggest that, based on extensive evidence from pre-Islamic written sources and numerous tangible and intangible elements of Iranian culture, the concurrent presence of the bird and the ram (interpreted as the falcon and the ram) in Bakhtiari weavings can be understood as dual manifestations of Farr-e Izadi (divine glory). یکی از نقوش کهن و پرتکرار در دست‌بافته‌های عشایر بختیاری نگاره‌ای است به نام مرغکی-قوچکی. در تحلیل معناشناختی این نقشمایه و نقوش مشابه به آن که هم می‌تواند سر و گردن ساده شدة مرغ باشد و هم سر و گردن قوچ و هم ترکیبی از هر دوی آنها، به دو مقولۀ اعتدال بهاری در تمدن کشاورزی و شبانی و نیز نشانۀ دعا و حاجت‌خواهی برای آمدن باران اشاره شده است که به نظر رأی صائبی نمی‌رسد.<br><br>تحقیق پیش رو از روش توصیفی- تحلیلی و بر پایۀ مطالعات اسنادی بهره گرفته به انضمام انجام مصاحبه و گفت وگو با تنی چند از محققان و مطلعان فرهنگ بختیاری و به ویژه بافندگان سنتی و استادان گلیم در باب نقشمایۀ مذکور. این مطالعه بر مدار رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری می‌گردد و ضمن آنکه کوشیده ایم درچهارچوب انسان‌شناسی هنر مباحث این جستار را سامان دهیم، از مطالعات بینارشته‌ای نیز بهرۀ بسیار برده‌ایم.<br><br>یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که بر پایۀ مستندات بسیار از منابع مکتوب پیشااسلامی و ارائۀ قرائن متعدد از مواریث ملموس و ناملموس فرهنگ ایرانی می‌توان چرایی حضور توأمان مرغ و قوچ(یعنی شاهین و قوچ)، در دست‌بافته‌های بختیاری را به عنوان دو جلوه از فرۀ ایزدی تبیین نمود.