Sociological Cultural Studies

Sociological Cultural Studies

The Legal Sociology of the Principle of Istishab in Jurisprudence and Iran Law

Document Type : .

Authors
zahra soltani 1
ali pourjavaheri 2
mohammad ali shek movahed 3
1 PhD student in private law, Islamic Azad University, Yasuj Branch
2 Assistant Professor, Department of Law, Islamic Azad University, Yasouj Branch, Iran
3 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Islamic Azad University, Shiraz Branch, Iran
10.30465/scs.2025.51340.2987
Abstract
Introduction
The principle of Istishab (presumption of continuity) plays a crucial role in both Islamic jurisprudence and legal practices, as it serves as a fundamental method for resolving legal ambiguities. Historically, Istishab emerged as a legal principle within Islamic law, and its evolution has been shaped by the efforts of Islamic jurists across different periods. The principle suggests that if there is uncertainty about the existence of a legal situation, the previous state should be presumed to remain unless there is clear evidence to the contrary. This concept has deep roots in Islamic legal thought, particularly within the fiqh (Islamic jurisprudence) traditions. The application of Istishab has extended beyond its traditional boundaries into contemporary legal systems, including Iranian law, influencing various legal domains such as civil law, family law, and criminal law. From a sociological perspective of law, Istishab reflects the intertwining of legal norms with societal practices and how legal continuity impacts the stability of social systems. The central question of this study is to explore the place of Istishab in the sociological legal framework of Iran, particularly focusing on its significance and role in shaping the dynamics of Islamic and Iranian law.
Materials & Methods
This study adopts a qualitative approach, utilizing a doctrinal legal analysis of Islamic jurisprudence and Iranian legal texts, alongside a sociological examination of the application and implications of the principle of Istishab in contemporary legal systems.
Discussion & Result
The findings of this study highlight that the principle of Istishab plays a crucial role in both Islamic jurisprudence and Iranian legal theory. It serves as a fundamental tool for legal reasoning, particularly in resolving uncertainties regarding the continuity of legal status. The research indicates that while Istishab is widely accepted in religious and legal texts, its application in modern Iranian law reflects a blend of traditional interpretations and evolving legal practices. Furthermore, the study emphasizes that, from a sociological perspective, the acceptance and usage of Istishab in contemporary legal scenarios demonstrate a broader cultural shift towards balancing legal certainty and flexibility. Despite its theoretical importance, challenges remain in aligning this principle with modern legal procedures and societal expectations.
Conclusion
In conclusion, the principle of Istishab holds significant importance in both Islamic jurisprudence and Iranian law, providing a vital mechanism for resolving uncertainties by assuming the continuity of a previous state in the absence of new evidence. This study reveals that while Istishab has deep roots in religious legal theory, its application in modern Iranian legal systems continues to evolve, reflecting the ongoing interaction between traditional legal principles and contemporary societal needs. From a sociological legal perspective, the principle highlights a dynamic process where the law adapts to cultural and societal shifts, ensuring legal certainty while allowing for flexibility in response to new challenges. However, aligning Istishab with modern legal frameworks and practices presents ongoing challenges that require further exploration and refinement.
Keywords
Istishab
Civil Code
Legal Sociology
Jurisprudence
Iran
Subjects
امامی، سید حسن (1379). حقوق مدنی، ج 6، چ پنجم، تهران: ابوریحان
انصاری، شیخ. (۱۴۱۶ ق.). فرائد الاصول (عبدالله نورانی، تحقیق). قم: جامعه مدرسین.
توسلی، غلام‌عباس. (۱۳۸۰). نظریه‌های جامعه‌شناسی (چاپ هشتم). تهران: سمت.
جعفری لنگرودی، دکتر محمد جعفر. (۱۴۰۱). دانشنامه حقوقی (دوره ۵ جلدی) (نوبت انتشار: چهارم). تهران: گنج دانش.
خوانساری، میرزا محمد هاشم. (۱۳۱۷ ق.). معدن الفوائد و مخزن الفرائد یا مبانی الاصول. قم: چاپ سنگی.
رفیع‌پور، فرامرز. (۱۳۷۸). آنومی، یا، آشفتگی اجتماعی: پژوهشی در زمینه پتانسیل آنومی در شهر تهران. تهران: سروش.
رفیع‌پور، فرامرز. (۱۳۷۸). آنومی، یا، آشفتگی اجتماعی: پژوهشی در زمینه پتانسیل آنومی در شهر تهران. تهران: سروش.
رفیع‌پور، فرامرز. (۱۳۹۶). توسعه و تضاد. تهران: شرکت سهامی انتشار.
رفیع‌پور، فرامرز. (۱۳۹۶). توسعه و تضاد. تهران: شرکت سهامی انتشار.
زراعت، عباس. (1403). آیین دادرسی مدنی در نظم حقوقی ایران (چاپ نهم). تهران: انتشارات میزان.
شافعی، محمد بن ادریس. (۲۰۰۹). عنوان کتاب (عبداللطیف همیم و ماهر یاسین فحل، ویراستاران). دار الکتب العلمیة.
شمس، عبدالله. (1403). آیین دادرسی مدنی دوره بنیادین (جلد اول، نوبت انتشار شصت و هشتم). تهران: انتشارات دراک.
شهیدی، مهدی. (1403). عقود معین 1 (حقوق مدنی 6): بیع، معاوضه، اجاره، جعاله، قرض و صلح. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
صفایی، سید حسین، امامی، اسدا... (1402). مختصر حقوق خانواده. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
طاهری، حبیب‌الله. (1391). حقوق مدنی (7 و 6) (جلد 4). قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طوسی، شیخ. (۱۳۴۸). اختیار معرفة الرجال (رجال‌کشی) (حسن مصطفوی، تصحیح). مشهد: دانشگاه مشهد.
قاسمی، عباس, رنجبر، رضا و عیوضی، حمید. (1400). استصحاب و آثار آن در حقوق مدنی و قانون مجازات اسلامی با رویکردی به دیدگاه‌های امام خمینی. فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی، 3(شماره 5 (1400)), 363-380.
قافی، شریعتی، سعید، حسین (1392). اصول فقه کاربردی، جلد 1، چاپ نهم، قم: انتشارات سمت.
کاتوزیان، ناصر. (1402). حقوق خانواده. تهران: گنج دانش.
کاتوزیان، ناصر. (1403). اثبات و دلیل اثبات (جلد 2، چاپ سیزدهم). تهران: انتشارات میزان.
کاتوزیان، ناصر. (1403). دوره حقوق مدنی عقود معین جلد اول (معاملات معوض، عقود تملیکی، بیع، معاوضه، اجاره، قرض). تهران: گنج دانش.
کاشف الغطاء، شیخ جعفر. (۱۳۱۶ ق.). الحق المبین. احمد شیراز، چاپ سنگی.
کیم، عالمه محمد تقی. (۱۹۷۹ م.). الاصول العامة الفقه المقارن. موسسه آل‌البیت (ع)، چاپ دوم.
گرجی، دکتر ابوالقاسم. (۱۴۰۱). تاریخ فقه و فقها (نوبت انتشار: هجدهم). تهران: سمت.
متوسلی، فاطمه. (۱۳۹۸). نظریه نظم اجتماعی تالکوت پارسونز و تطابق آن با نظم در سیره مدیریتی پیامبر اکرم. پژوهش ملل، ۴۳.
متین دفتری، احمد. (1397). *آیین دادرسی مدنی و بازرگانی* (چاپ ششم، بازچاپ 1402). تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
محمدی، ابوالحسن (1402). مبانی استنباط حقوق اسلامی (اصول فقه)، نوبت انتشار هفتاد و یکم، تهران: دانشگاه تهران.
محمدی، علی (1387). شرح اصول فقه، جلد 4، نوبت چاپ دهم، قم: دار الفکر.
مدنی، سید جلال‌الدین (1393). ادلۀ اثبات دعوی، چ یازدهم، تهران: گنج دانش.
مظفر، شیخ محمد رضا. (۱۳۸۴ ق.). اصول الفقه (جلد ۱). مکتب الإعلام الإسلامی.
ملکی، محمد (1391). فرهنگ واژه‌ها و اصطلاحات اصول، چاپ اول، قم: انتشارات مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی.
هاشمی، سید محمود. (۱۴۱۷ ق.). بحوث فی علم الاصول (تقدیر درس شهید محمدباقر صدر). قم: مرکز الغدیر للدراسات اسلامی.
واحدی، قدرت الله. (1396). بایسته‌های آیین دادرسی مدنی (چاپ هشتم). تهران: انتشارات میزان.
ولایی، عیسی (1387). فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول، جلد 1، نوبت چاپ ششم، تهران: نشر نی.
Herzog, P. S. (2023). Durkheim’s impact on social theory: Context, cooperation, collectives. SocArXiv.
 
Assche, Kristof & Verschraegen, Gert. (2008). The limits of planning: Niklas Luhmann's social systems theory and the analysis of planning and planning ambitions. Plan. Theory. 7. 277-295.
Zeige, L. E. (2015). From Saussure to sociology and back to linguistics: Niklas Luhmann’s reception of signifiant/signifié and langue/parole as the basis for a model of language change. Semiotica, 2015(207), 327–368.
Azarian, R. (2021). Analytical Sociology and Symbolic interactionism: bridging the intra-disciplinary divide. The American Sociologist, 52(3), 530–547
 
Sociological Cultural Studies
Volume 17, Issue 2 - Serial Number 60
Summer 2026
Spring 2026
Pages 355-384

  • Receive Date 26 February 2025
  • Revise Date 11 March 2025
  • Accept Date 11 March 2025
  • Publish Date 23 August 2026