جامعه‌پژوهی فرهنگی

جامعه‌پژوهی فرهنگی

ناسازه‌های سیاست‌گذای فرهنگی در آموزش عالی ایران

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
لیلی آریان پور 1
حسین سراج زاده 2
نعمت الله فاضلی 3
فاطمه جواهری 4
1 دکتری سیاستگذاری فرهنگی خوارزمی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تهران، ایران.
2 دانشیار جامعه شناسی. گروه جامعه شناسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
3 استاد تمام انسان شناسی فرهنگی، گروه جامعه شناسی،پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.
4 دانشیار جامعه شناسی. گروه جامعه شناسی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
10.30465/scs.2025.50069.2915
چکیده
یکی از مهمترین چالش‌های آموزش عالی ایران گسست میان تولیدکنندگان دانش و کاربران می باشد که نوعی ناهم‌گرایی در فرایند تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری در قلمرو فرهنگ دانشگاهی پدید آورده که موجب ققدان مدل مناسبی از سیاستگذاری در آموزش عالی ایران شده است.

هدف این تحقیق ارائه توصیفی از ناسازه‌های سیاست‌های فرهنگی آموزش عالی در حـال حاضـر است. به منظور شناسایی ارزش‌ها، اولویت‌ها و اهداف حاکم بر سیاست‌های فرهنگی در دانشگاه ها، از روش تحلیل مضمون»و مراجعه به متن‌هایی که زیر بنای سیاست‌های فرهنگی بوده و از حدود سی سال گذشته در این حوزه تولید شده، استفاده شده است. با توجه به سوال پژوهش، جستجوی مضامین ناسازواره، معطوف به یافتن ناسازه‌هایی است که سبب ابهام، دوگانگی می‌شوند.

یافته‌های تحقیق نشان می دهد: ناسازه‌های موجود در اسناد را می‌توان به دو ناسازه نظری و ناسازه کارکردی تقسیم نمود. ناسازه نظری به تناقض‌های سیاست‌های فرهنگی در درون خود سیاست‌ها و محتوای آنها ارجاع دارد. از نظر محتوای درون اسناد ناسازه‌های نظری شامل: ناسازه‌های درون سندی، ناسازه میان اسناد و ناسازه کارکردی شناسایی شده در سه نوع قابل دسته بندی می‌باشند: ناسازه اهداف و ابزارها، ناسازه اسناد با نیازهای دانشجویان و ناسازه اسناد با انسان آکادمیک.
کلیدواژه‌ها
فرهنگ دانشگاهی
سیاست فرهنگی
سیاست فرهنگی دانشگاهی
سیاست‌گذاری فرهنگی
ناسازه
موضوعات

عنوان مقاله English

Inconsistencies of Cultural Policy Making in Iranian Higher Education

نویسندگان English

Leili Arianpoor 1
Leili Arianpoor 2
Nematollah Fazeli 3
fateme javaheri 4
1 PhD in Cultural Policy, Kharazmi University, Ministry of Science, Research and Technology, Tehran, Iran
2 Associate Professor of Sociology. Department of Sociology, Kharazmi University, Tehran, Iran.
3 Professor of Cultural Anthropology, Department of Sociology, Institute for Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran.
4 Associate Professor of Sociology. Department of Sociology, Kharazmi University, Tehran, Iran.
چکیده English

Introduction
Universities, as fundamental cultural and scientific institutions, play a pivotal role in societal development. However, cultural policymaking within Iran’s higher education system is fraught with challenges, many of which stem from conflicting policy directives and misaligned objectives. This study critically analyzes these challenges and the contradictions embedded within university cultural policies.
Materials & Methods
This research employs thematic analysis to systematically review higher education cultural policy documents and identify embedded contradictions. Data were sourced from key policy frameworks, including the 1404 Vision Document, National Scientific Roadmap, and National Cultural Engineering Plan.

Discussion & Results
Theoretical Contradictions
1. Intra-document contradictions: Certain policy clauses contain conflicting definitions and objectives, such as the integration of Islamic and Iranian values without a well-defined conceptual framework.
2. Inter-document contradictions: Policy provisions in one document often contradict those in others, exemplified by the tension between centralized policymaking and decentralized implementation.
Functional Contradictions
1. Misalignment with student needs: Cultural policies fail to address the evolving needs and priorities of students, resulting in decreased policy effectiveness.
2. Discrepancy with the academic identity: Policies predominantly emphasize value-driven character formation at the expense of cultivating critical thinking and academic creativity.
3. Incoherence between policy goals and implementation mechanisms: The instruments designed to achieve cultural objectives lack operational feasibility and are often incongruent with the structural realities of universities.
Conclusion
The analysis of higher education cultural policies underscores that both theoretical and functional contradictions significantly diminish their practical impact. To enhance policy efficacy, cultural policymaking must be realigned with the authentic needs of academia and the fundamental mission of universities. Additionally, addressing inconsistencies within and across policy documents is imperative for ensuring a more integrated and transparent cultural policy framework.

کلیدواژه‌ها English

Academic culture
cultural policy
academic cultural policy
cultural policy-making
dissonance
اندرواژ، فاطمه (۱۳۹۵). برنامه های فرهنگی دانشگاه خوارزمی از نگاه دانشجویان و مطلعین تاثیر گذار در امور فرهنگی دانشگاه. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه خوارزمی.
ابطحی، سید مصطفی. الزامات سیاست­گذاری فرهنگی جمهوری اسلامی ایران.فصلنامه مطالعات میان فرهنگی(98-71) سال نهم.شماره 21-آذر 93.
باروت­کوب­زاده، مجید (1390). سیاست­گذاری فرهنگی در دانشگاه­های کشور: مطالعه موردی دولت­های هفتم و نهم جمهوری اسلامی ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علم و فرهنگ: تهران.
بوردیو، پیر (1396) انسان آکادمیک، ترجمه علیرضا کاویانی، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
پورعلی، سعید. فیرحی،داود(1394). تحلیل گفتمانی سیاست­گذاری فرهنگی دولت نهم و دهم جمهوری اسلامی ایران در حوزه آموزش عالی،فصلنامه علمی_پژوهشی سیاست­گذاری عمومی،1(4).
جاکوبسن، ارنست ای (1397). مقاله « وظایف و تعهدات آموزش عالی در قبال نظم اجتماعی». در کتاب مسئولیت اخلاقی دانشگاه. اثر پاتریشیا ام کینگ، ماتیو جی مایهیو و مک آلروی. ترجمه آریا متین و بحیرایی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی. جمهوری اسلامی ایران در حوزه آموزش عالی.1(4): 121-1.
جانسون، لزلی (1378) منتقدان فرهنگ، ترجمه ضیاء موحد. تهران. طرح نو.
جواهری، فاطمه (1397). سیاست­های فرهنگی در دانشگاه­های دولتی ایران1357-1395، تهران، دفتر سیاست­گذاری و برنامه­ریزی فرهنگی و اجتماعی وزرات علوم، تحقیقات و فناوری.
جواهری، فاطمه، جلالی، سید یاسر (1400). ناسازه­های سیاستگذاری فرهنگی در ایران، پیشنهاد یک مدل مطالعاتی، فصلنامه علمی مطالعات فرهنگ ارتباطات، 53(22).
حسن زاده بارانی کرد، سودابه. مقارزاده، فاطمه.(1395). سیاست گذاری ٱموزش عالی: تآکید بر بعد فرهنگی یا بعد اقتصادی؟، کنگره ملی آموزش عالی، انجمن ملی آموزش عالی ایران، دوره1.
خانیکی، هادی (1383).تحولات نوین اجتماعی و سیاست­گذاری فرهنگی در دانشگاه­ها، دایره المعارف عالی، زیر نظر نادرقلی قورچیان و همکاران، تهران، بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی.
رحمانی، جبار (1393). سیاست­گذاری فرهنگی و آموزش عالی. پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
سلیمانی قره گل، هادی(1395). تحلیل نهادی سیاست­گذاری فرهنگی و اجتماعی در دانشگاه­ها؛ با تأکید بر معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران: دانشگاه علامه طباطبائی.
سیاست ها و موضوعات راهبردی در هیئت های امنای دانشگاه­ها و مؤسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری ابلاغی وزیر علوم ، تحقیقات و فناوری- شهریور 1395
سیدمن، استیون (1386). کشاکش آراء در جامعه­شناسی، ترجمه: هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
شریفی، سیدعلیرضا، فاضلی، عبدالرضا (1391). واکاوی سیاست­گذاری فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران (آسیب­ها و راهبردها)، فصلنامه مجلس و راهبرد، 19(69).
شورای عالی انقلاب فرهنگی(1371). اصول سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، تهران: دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.
فاتحی، سمیه (1394). تحلیل گفتمان سیاست­های فرهنگی دانشگاهها در ایران: صورتبندی گفتمانی مواجهه علم و فرهنگ، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه کردستان.
فاضلی، نعمت­الله (1382). بررسی تطبیقی فرهنگ دانشگاهی ایران و بریتانیا نامه انسان­شناسی، دوره اول.شماره3، 93- 132.
فاضلی، نعمت الله (1387). فرهنگ و دانشگاه، تهران : نشر ثالث.
فاضلی، نعمت الله. قلیچ، مرتضی(1394). نگرشی نو به سیاست فرهنگی: سیاست فرهنگی از دیدگاه مطالعات فرهنگی، تهران: انتشارات تیسا.
فاضلی، نعمت اله (1397). مسئله سیاست فرهنگی دانشگاهی (چیستی، چرایی و چگونگی آن در ایران معاصر)، مرکز بررسی­های استراتژیک ریاست جمهوری.
فراستخواه، مقصود. (1389). دانشگاه و آموزش عالی، منظرهای جهانی و مساله­های ایرانی. تهران: نشرنی.
فراستخواه، مقصود(1396). گاه و بی گاهیِ دانشگاه در ایران: مباحثی نو و انتقادی در باب دانشگاه پژوهی، مطالعات علم و آموزش عالی. تهران: نشرآگه.
فطانت­فرد حقیقی، میلاد، زین­آبادی، حسن رضا،آراسته، حمیدرضا، نوه ابراهیم، حمیدرضا.(1400). طراحی الگوی حکمرانی مطلوب در نظام آموزش عالی، فصلنامه علمی مطالعات راهبردی سیاست­گذاری عمومی،11(38).
فلیک، اووه (1393). در آمدی بر تحقیق کیفی، ترجمه هادی جلیلی.چاپ هفتم، تهران، نشر نی.
قانعی­راد، محمد امین (1393). دانشگاه؛ خادم فرهنگ یا کارگزار اقتصاد. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
قانعی­راد، محمد امین(1396). نخبگان دانش؛ مشارکت یا مهاجرت؟ تهران. چاپ اول.پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
قورچیان، نادرقلی. احمدی رضایی، حسین.(1393). حکمرانی دانشگاه­های تراز جهانی؛ ضرورت یا نیاز به بررسی حکمرانی در دانشگاه­های تراز جهانی، فصلنامه آینده پژوهی مدیریت،25(100)،23-34.
قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، مصوب ۱۸/۰۵/۱۳۸۳ مجلس شورای اسلامی، در سایت https://rc.majlis.ir/fa/law/show/94172
نقشه مهندسی فرهنگی کشور (1392) تهران، دبیرخانه شورای انقلاب فرهنگی.
نقشه جامع علمی کشور، مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی 1389، در سایت https://ut.ac.ir/
لوئیس، هری (2005). نگاهی انتقادی به دانشگاه هاروارد، ترجمه مرتضی مردیها، تهران، انتشارات پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی. (1395).
مرشدی، ابوالفضل. خلج، حسین.(1391). ارزیابی سیاست‌های فرهنگی آموزش عالی کشور: کثرت در وحدت فرهنگی/ همزیستی فرهنگ علمی ‌و دینی. برنامه­ریزی رفاه و توسعه اجتماعی, 5(14). 107-144.
یودیس، جورج و میلر، توبی (1389). سیاست فرهنگی، ترجمه­ مرتضی قلیچ و نعمت­الله فاضلی،نشر دانشگاه امام صادق.
McDonough, P. & Polzer, J. (2012), “Habitus, hysteresis and organizational change in the public sector”, Canadian Journal of Sociology, No 4: 357- 380.
جامعه‌پژوهی فرهنگی
دوره 17، شماره 3 - شماره پیاپی 61
پاییز 1405
پاییز 1405
صفحه 1-32

  • تاریخ دریافت 03 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 13 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 14 اردیبهشت 1404
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1405