جامعه‌پژوهی فرهنگی

جامعه‌پژوهی فرهنگی

مطالعه شکل گیری نظام طراحی قالی معاصر تبریز براساس نقش فارغ التحصیلان دانشگاهی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار،عضوهیات علمی دانشکده فرش، دانشگاه هنر اسلامی تبریز،ایران.
2 استادیار،عضو هیات علمی دانشکده فرش، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران.
3 دانشجوی کارشناسی ارشد فرش-دانشکده فرش، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران.
10.30465/scs.2025.51700.2999
چکیده
قالی تبریز با برخورداری از مولفه های سنتی به همراه خلاقیت هنری با نقش مجموعه عوامل تولید از جمله طراحان شناخته شده است. هدف پژوهش حاضر مطالعه نقش فارغ التحصیلان دانشگاهی در شکل گیری نظام طراحی قالی معاصر تبریز است. از این رو در پی پاسخ به این سوال اصلی که امروزه فارغ التحصیلان دانشگاهی در شکل گیری نظام طراحی قالی تبریز چگونه ایفای نقش می نمایند؟ با روش کیفی و شیوه توصیفی- تحلیلی با استفاده از منابع کتابخانه ای و میدانی داده های پژوهش گردآوری و مورد تحلیل قرار گرفته اند.

نتایج پژوهش نشان می دهد قالی تبریز با نقش کلیدی طراحان آگاه و خلاق در ارتباط با مخاطبان شناخته شده است. در نظام آموزش دانشگاهی، فارغ التحصیلان رشته فرش از هر دو مهارت علمی و تجربی بهره مند می شوند. این طراحان با آموزش های دانشگاهی به همراه تجربه عملی در بازار، می توانند با مولفه آگاهی و خلاقیت در نظام تولید قالی معاصر نقش کلیدی ایفا نمایند. از این رو به عنوان طراحان آگاه و خلاق موجبات تنوع و تحول طرح و نقش قالی تبریز فراهم خواهند نمود. لذا همسویی مبان نظام طراحی سنتی و دانشگاهی در روند سازمان دهی نظام طراحی قالی معاصر موثر خواهد بود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Studying the Formation of the Contemporary Carpet Design System of Tabriz Based on the Role of University Graduates

نویسندگان English

Abdullah Mirzaei 1
maryam motafakkerazad 2
Milad A Aqhli Dizji 3
1 Associate Professor, Faculty of Carpets, Tabriz University of Islamic Art, Iran.
2 Assistant Professor, Faculty Member, Carpet Faculty, Tabriz University of Islamic Art, Iran.
3 Master's degree student in Carpets - Faculty of Carpets, Tabriz University of Islamic Art, Iran.
چکیده English

Introduction
Tabriz carpets are historically known for their rich traditions and regional diversity in design. While the master-apprentice system once dominated the transfer of design knowledge, the emergence of academic programs in carpet studies has introduced a new generation of informed and creative designers. This study addresses how university graduates influence the ongoing transformation of the Tabriz carpet design system
Materials & Methods
The research employed semi-structured interviews with seven university-trained carpet designers active in Tabriz. Participants were selected through purposive sampling, based on their experience and academic background in carpet design. The study also involved a review of literature related to traditional and modern carpet design systems. Results indicate that these graduates possess dual competencies academic knowledge and practical skills—which enable them to integrate traditional motifs with innovative design elements. Their work reflects increased visual diversity, market responsiveness, and conceptual depth.
Discussion & Result
University graduates act as cultural intermediaries, bridging traditional aesthetics with modern artistic sensibilities. Their approach introduces individual design styles and reinterprets classical forms to suit contemporary tastes. While remaining grounded in the principles of Iranian carpet design, these designers adopt flexible, hybrid strategies. The interplay between formal academic instruction and traditional methods (like the master apprentice system) strengthens the design framework and revitalizes the industry.
Conclusion
University-educated carpet designers play a pivotal role in the renewal of Tabriz’s carpet design system. Through a balanced application of theoretical understanding and field experience, they contribute to the sustainable evolution of design practices. The collaboration between academic institutions and traditional workshops fosters a design culture that is both rooted in heritage and responsive to the present. Thus, these graduates are essential to the continuity and innovation of the Tabriz carpet tradition.

کلیدواژه‌ها English

Contemporary Tabriz carpet
design system
university graduates
education
creativity
evolution
آژند، یعقوب (1380)، «نظام سنتی استاد شاگردی در نقاشی ایران». هنرهای‌زیبا. شماره10. 4-12.
اربابی، بیژن(1387)، «ارزیابی شیوه های طبقه بندی طرح و نقش فرش ایران». گلجام. شماره11. 57-74.
بکر، هوارد(1402)، «جهان های هنری». نشربان. ترجمه: حسن خیاطی.
پورنامی، جواد و اکبری، فاطمه(1397)، «آموزش جامع طراحی فرش» دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
تجدد، حسین(1391)، دایره المعارف فرش دستباف ایران، جلد اول، تهران، انتشارات دایره المعرارف اسلامی.
حشمتی‌رضوی، فضل‌الله(1387)، تاریخ فرش، تهران: سمت.
حشمتی رضوی: فضل الله(1395)، تاریخ فرش سیر تحول و تطور فرش بافی ایران، تهران: سمت.
رحمتی، سیدمحمدحسین (1387)، آسیب شناسی طراحی فرشهای رایج و نوآوری در آنها، گلجام، شماره 10- 47-68.
رحیم پناه، فاطمه، هوشیار، مهران (1394)، جایگاه و میزان تاثیر رشته دانشگاهی فرش در بهبود اقتصادی فرش ایرانی در دوران معاصر، گلجام، شماره 27، 23-39.
خورسند رحیم‌زاده، مجید (1385)، «شناخت عوامل موثر بر انتخاب رشته فرش دستباف....». گلجام. شماره 2. 77-87. به این منبع نه در متن و نه در پیشینه اشاره نشده است.
شعبانی خطیب، صفرعلی(1387)، فرهنگ‌نامه تصویری آرایه و نقشه فرش ‌های ایران. قم: انتشارات سپهر اندیشه.
صوراسرافیل، شیرین(1381)، طراحان بزرگ فرش ایران، تهران، نشر پیکان.خ
کرمی، پریسا(1392)، «مطالعه تطبیقی و مستندسازی شیوه های رایج رنگ و نقطه‌گذاری نقشه های قالی تبریز و اصفهان و ارائه یک اثر مبتنی بر مطالعات» پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. تبریز: دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
متفکرآزاد، مریم(1402)، «تحلیل تحولات نگاره‌ های تصویری طرح گلستانی تبریز» رساله دکتری. تبریز: دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
متفکرآزاد، مریم، عقلی‌دیزجی، میلاد، (1403) «مطالعه قالی معاصر تبریز با معرفی و بررسی آثار طراحان بنام (مطالعه موردی: استاد هدایت‌الله حمیدزاده سالاری )» فردوس هنر، 4 شماره 15، ص6
میرزایی، عبدالله و عارف‌پور، فاطمه(1392)، «معرفی و بررسی انواع روش های تهیه نقشه فرش در تبریز». جلوه هنر. شماره10.
میرزایی، عبدالله، (1399)، مصادیق تغییر در مولفه های بصری قالی های معاصر تبریز، نامه هنرهای تجسمی و کاربردی، سال سیزدهم، شماره 28، 35-47 .   
میرزایی، عبدالله، (1398)، تاثیر جهانی شدن بر مولفه های هویتی قالی های معاصر تبریز، باغ نظر، 16(72)، 33-40.
دوره 17، شماره 3 - شماره پیاپی 61
پاییز 1405
پاییز 1405
صفحه 431-461

  • تاریخ دریافت 31 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 10 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 10 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1405