جامعه‌پژوهی فرهنگی

جامعه‌پژوهی فرهنگی

واکاوی معنایی مردانگی و زنانگی از منظر زنان ایلامی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی گروه جامعه شناسی و مطالعات فرهنگی دانشگاه ایلام
2 کارشناسی ارشد مطالعات فرهنگی، گروه جامعه‌شناسی و مطالعات فرهنگی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران،
10.30465/scs.2024.48558.2844
چکیده
مطالعه حاضر با هدف واکاوی معنایی مردانگی و زنانگی از منظر زنان ایلامی با روش پدیدارشناسی انجام گرفته است. جامعه هدف شامل زنان ایلامی در سال 1402 است. نمونه‌یابی از نوع هدفمند بوده و حجم نمونه بر اساس معیار اشباع نظری 25 نفر تعیین شده است. از مصاحبه عمیق برای گردآوری اطلاعات استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که زنان ایلامی از مردانگی و زنانگی روایت واحدی ندارند. مردانگی و زنانگی از منظر آنان در دو بُعد ایجابی و سلبی معنا یافته است. مرد مطلوب (ایجابی) از نظر آنان مرد خانواده‌دوست، عاطفی، اجتماعی و دارای وضعیت اقتصادی مناسب بوده و مرد بدخلق، بی‌توجه به خانواده و ضعیف النفس ، مرد نامطلوب (سلبی) محسوب می‌شود. همچنین از نظر برخی از زنان ایلامی زن مطلوب (ایجابی) زن پیشرو، هدفمند، اجتماعی و مستقل، و زنان تابع، شوهرمحور، سنت‌راهبر، زن نامطلوب (سلبی) تلقی می‌شوند. درحالی‌که از نظر برخی دیگر از زنان صفاتی چون شوهر محوری، تدبیر منزل، تبعیت از سنت‌ها و هنجارهای اجتماعی مردسالار مطلوب (ایجابی) محسوب گشته و صفات غیر از این را نامطلوب (سلبی) توصیف می‌کنند. در نهایت می‌توان گفت که خوانش زنان ایلامی از زنانگی و مردانگی خوانشی نامتقارن است که بین ارزش های سنتی و نوگرا در حال نوسان است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Semantic Analysis of Masculinity and Femininity from the Perspective of Ilami Women

نویسندگان English

Behrooz Sepidnameh 1
Sakine Raisi 2
Yarmohammad Ghasemi 1
1 Faculty member of the Department of Sociology and Cultural Studies, Ilam University
2 Ilam University
چکیده English


Introduction: Sex refers to biological characteristics, whereas gender encompasses the beliefs and behaviors associated with being a woman or a man—commonly termed femininity and masculinity. Femininity and masculinity are products of cultural and social structures, leading to diverse constructions across different contexts. Ilam province, located in western Iran, is home to multiple ethnic groups (Kurds, Lors, Laks, Persians, and Arabs), with a predominantly Shia population. Despite significant social and cultural changes, the tribal structure of Ilam has persisted, resulting in traditional attitudes coexisting with modern influences. This has given rise to conflicting perceptions of gender among men and women. The existing research gap in this area motivated the present study, which addresses the following question: What is the meaning of femininity and masculinity from the perspective of women in Ilam city?


Materials & Methods
Adopting a qualitative paradigm and an interpretive phenomenological approach, this study explored the lived experiences of Ilami women regarding femininity and masculinity. The target population comprised all Ilami women in 2023. A purposive sampling method was used, and theoretical saturation was achieved with 25 participants. Data were collected through in-depth interviews. Credibility was ensured through prolonged engagement in the research field and rigorous procedural accuracy. Transferability was supported by comparing findings with previous research, aligning with the conceptual framework, and maintaining detailed memos.


Discussion & Result
Ilami women did not hold a uniform narrative of masculinity and femininity. A desirable (positive) man was described as family-oriented, emotional, sociable, and economically stable, whereas an ill-tempered, family-indifferent, and weak-minded man was considered undesirable (negative). Regarding women, two contrasting perspectives emerged: from a modern viewpoint, a desirable woman is progressive, purposeful, social, and independent, while submissive, husband-centered, and traditional women are seen as undesirable. Conversely, from a traditional viewpoint, attributes such as husband-centeredness, domesticity, adherence to traditions, and patriarchal norms are considered desirable, with other traits deemed undesirable. Although the breadwinner/housewife model remains prevalent in Ilam, a substantial portion of Ilami women criticized this model as an obstacle to gender equality and women’s development.

Conclusion

Ilami women’s perceptions of masculinity and femininity are diverse, attributing both positive and negative traits to each gender. The findings reflect Ilam’s ongoing transition from a traditional tribal society (mechanical solidarity) to a modern one (organic solidarity), leading to fragmented cultural narratives. While traditional beliefs persist, the spread of modern values has given rise to modern narratives of femininity (e.g., independent, capable, purposeful women) and masculinity (e.g., ethics-oriented, appearance-oriented, idea-oriented, material-oriented). Ilami women’s society can be characterized as a traditional-modern bipolar society in which modernity is growing. Their perception of femininity is increasingly aligning with global values, suggesting a globalization of family norms. In contrast, their perception of masculinity remains relatively static, not fully grounded in modern discourse. This asymmetry creates new challenges within the family.

کلیدواژه‌ها English

Femininity
Ilam
Masculinity
Semantic Analysis
Women
آزادفلاح، زهرا (1391)، جهانی شدن و تغییر در نگرش‌های جنسی زنان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جامعه‌شناسی، دانشگاه گیلان، ایران.
اعرابی، سیدمحمد؛ بودلایی، حسن (1390)، استراتژی تحقیق پدیدارشناسی، فصلنامه روش‌شناسی علوم انسانی، سال 17، شماره 68، پاسسز 1390، صص 31-58.
باکاک، رابرت (1381)، مصرف، ترجمه خسرو صبری، چاپ اول، تهران: نشر شیرازه.
برگر، پیتر؛ لوکمان، توماس (1397)، ساخت اجتماعی واقعیت، ترجمه فریبرز مجیدی، تهران، نشر علمی و فرهنگی، چاپ دوم، ص236-237.
برنز، اریک (1381)، میشل فوکو، ترجمه: بابک احمدی، تهران: ماهی، چاپ اول.
بودریار، ژان (1389)، جامعه مصرفی اسطوره‌ها و ساختارها، ترجمه پیروز ایزدی، چاپ اول، تهران: نشر ثالث.
پروری؛ پیمان (1398)، خوانشی نو از روش پدیدارشناسی؛ بنیان‌های فلسفی، رویکردها و چارچوب اجرای تحقیق پدیدارشناسی، فصلنامه مطالعات جامعه‌شناسی، سال یازدهم، شماره چهل و چهارم، پائیز 1398، صص 106-87.
پیری، حسن؛ قاسمی، یارمحمد؛ پیری، صدیقه (1396)، بازنمایی زنانگی در سریال‏‌های شبکۀ محلی ایلام، فصلنامه زن در فرهنگ و هنر، 9(2)، صص 209-229.
پیری، حسن؛ یعقوبی، علی؛ پیری، صدیقه (1395)، بازنمایی مردانگی در شبکۀ محلی سیمای ایلام. جامعه‌پژوهی فرهنگی، 7(1)، صص 51-77.
حکیم، کاترین (1391)، سرمایه جنسی و نقش آن در مناسبات قدرت جامعه، ترجمه ژیلا سرابی، انتشارات CC چاپ اول.
حمیدفر، هدیه (1394)، بررسی هویت جنسیتی و نابرابری جنسیتی (ارتباط بین ساختار جنسیت و ساختار طبقات اجتماعی) در رمان اتاقی با چشم‌انداز نوشته‌‌ای ام فورستر، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات انگلیسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران.
حیدری، فاطمه (1396)، بررسی مقایسه‌ای آرای فمینیستی درباره زنانگی و مردانگی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه تبریز، ایران.
رضاپور، ابراهیم (۱۳۹۷)، نقش جنسیت در ساخت و گزینش استعاره در اشعار شاملو و مشیری از منظر نظریه گفتمانی استعاره، دوفصلنامه زبان و ادبیات فارسی 26 (84).
رضایی، مرضیه (1391)، برساخت زنانگی در سینما (مطالعه‌ی سینمای رخشان بنی‌اعتماد)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جامعه‌شناسی، دانشگاه کردستان، ایران.
زارع، زهرا (1395)، نقش رسانه‌ها در شکل‌دهی به هویت جنسیتی دختران (بررسی موردی کتاب‌های درسی مطالعات اجتماعی، هدیه‌های آسمانی و فارسی ابتدایی سال‌های 1364 و 1394)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته علوم ارتباطات اجتماعی، موسسه آموزش عالی سبز، ایران.
ساروخانی، باقر؛ رفعت جاه، مریم (1383)، عوامل جامعه‌شناختی مؤثر در باز تعریف هویت اجتماعی زنان، فصلنامه زن در توسعه و سیاست، 2(1).
ساروخانی، باقر؛ رفعت‌جاه، مریم (1383)، زنان و باز تعریف هویت اجتماعی، مجله جامعه‌شناسی ایران، 5(2)، صص 133-160.
سفیری، خدیجه (1394)، هویت اجتماعی زنان، بخشی از مجموعه مقالات همایش بزرگداشت بانوی انقلاب اسلامی، ب‍ه‌ ک‍وش‍ش‌ ع‍ل‍ی‌ ث‍ق‍ف‍ی‌، پ‍روان‍ه‌ م‍اف‍ی (1393)‌، م‍وس‍س‍ه‌ ت‍ن‍ظی‍م‌ و ن‍ش‍ر آث‍ار ام‍ام‌ خ‍م‍ی‍ن‍ی‌ (ره‌)، م‍ع‍اون‍ت‌ پ‍ژوه‍ش‍ی‌. بررسی ارتباط هویت جنسیتی زنان متأهل با نگرش آن‌ها به حقوق زوجین، پژوهشنامة زنان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال ششم، شمارة سوم، پاییز 1394، صص 103-122.
سفیری، خدیجه؛ میرزامحمدی، حدیث (1394). بررسی ارتباط هویت جنسیتی زنان متأهل با نگرش آن‌ها به حقوق زوجین، پژوهشنامه زنان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال ششم، شمارة سوم، پاییز ، صص 103-122.
سلطانی، مهین (1399)، بازنمایی زنانگی و مردانگی در شعر معاصر کُردی ایلام، پایان‌نامه کارشناسی ارشد مطالعات فرهنگی، دانشگاه ایلام-ایران.
شریفی، نفیسه، نرسیسیانس، املیا (1400). زنانگی و برساخت ایدئالهای مردانه: مطالعهای در میان مردان متولد دهة 1370 در تهران، زن در توسعه و سیاست، دورة ،19 شمارة 2 تابستان صص 349-329
صفری سیاهکلرودی، پریسا (1394)، هویت جنسیتی و موسیقی رپ: تحلیل محتوای زنانگی و مردانگی در ترانه‌های رپ فارسی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جامعه‌شناسی، دانشگاه گیلان، ایران.
فرشچی، فاطمه (1397)، بررسی بازتاب هویت جنسیتی کودکان و نوجوانان در داستان‌های خود نوشت نشریه عروسک سخنگو، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید بهشتی،
فرقانی، محمدمهدی؛ عبدی، سیدعیسی (1395)، بازنمایی زن در جوک‌های جنسیتی؛ تحلیل گفتمان انتقادی جوک‌های جنسیتی در مورد زنان در شبکه‌های موبایلی، فصلنامه فرهنگ ارتباطات، مقاله 2، دوره 17، شماره 33 - شماره پیاپی 65، بهار 1395، صص 31-52.
فرقانی، محمدمهدی؛ محمدکمال، ستاره (1396)، بازنمایی جنسیت در برنامه‌های تلویزیونی، مقایسۀ مجموعۀ نوروزی کلاه‌قرمزی و انیمیشن شش ابرقهرمان، فصلنامه زن در فرهنگ و هنر، مقاله 3، دوره 9، شماره 1، بهار 1396، صص 27-48.
قاسمی، یارمحمد (1398)، قدرت و فرهنگ، کشاکش دیدگاه‌ها، چاپ اول، تهران انتشارات جامعه‌شناسان.
قویدل دارستانی،  مرضیه؛ محمد مهدی رحمتی و حسن چاوشیان (1398).  بازنمایی مردانگی و زنانگی در تلویزیون ایران مطالعه برنامه های ویژه خردسالان در شبکه دوم سیما، فصلنامه زن در فرهنگ و هنر، دوره: 11، شماره: 1، فروردین، صص 108-89
قویدل دارستانی، مرضیه (1397)، مطالعه نقش رسانه بر بازنمایی و القای کلیشه های جنسیتی (مورد مطالعه: برنامه های خردسال شبکه دو سیما)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جامعه‌شناسی، دانشگاه گیلان، ایران.
گیدنز، آنتونی (1396)، جامعه‌شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران، نی، 1396، چاپ سیزدهم.
محمدزاده، حمیده (1396)، بررسی کتاب تاریخ جنسیت میشل فوکو، سایت کانون انسان‌شناسی و فرهنگ، https://anthropologyandculture.ir/fa/easyblog/2429 .
محمدی، سهیلا (1397)، برساخت زنانگی و مردانگی هژمونیک: تحلیل روایت داستان‌های شیرزاد حسن، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جامعه شناسی، دانشگاه کردستان، ایران.
محمدی، فاطمه (1397)، بازتولید سلطه مردانه به میانجی شیوه های مدیریت بدن زنانه (زنان شهر سنندج)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جامعه‌شناسی، دانشگاه کردستان-ایران.
مختاری، مریم؛ رجایی، محمدصادق (1395)، بازنمایی زنان در تبلیغات تجاری نشریات به‌عنوان بستری برای شکل‌گیری هویت آنان، فصلنامه مطالعات فرهنگ ارتباطات، 17(35)، 217-244.
مرادی پردنجانی، حجت‌الله؛ صادقی، ستار (1393)، پدیدارشناسی؛ رویکردی فلسفی، تفسیری و روش شناختی به مطالعات کارآفرینی، دوفصلنامه مطالعات روش‌شناسی دینی، سال اول، شماره دوم، پاییز و زمستان 1393.
مریجی، شمس‌الله؛ مؤذن سلطان‌آبادی، معصومه (1395)، بررسی مناسبات هویت و جنسیت با مصرف در دو رهیافت غربی و اسلامی، فصلنامه دین و سیاست فرهنگی، سال سوم، پاییز و زمستان 1395، شماره 7، صص 55-74.
مسعودسینکی، هاله (1389)، بررسی هویت جنسیتی رسمی و میزان پذیرش یا عدم پذیرش آن در اقوام؛ (با تاکید بر منابع هویت‌ساز)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته پژوهشگری اجتماعی، دانشگاه الزهرا (س)، ایران.
منصوریان راوندی، فاطمه (1392)، تبیین رابطه بین هویت جنسیتی و سلامت اجتماعی زنان و مردان جوان شهر تهران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جامعه‌شناسی، دانشگاه الزهرا (س)، ایران.
مهدیان، حفیظه (1401). تقابل گفتمان زنانگی و مردانگی در سینمای بیضایی (مطالعه موردی سگ‌کشی)، مطالعات جامعه‌شناختی، دوره 29، شماره 2 ، پاییز و زمستان، صص 132-113
میرشمس شهشهانی، سهیلا؛ طباطبایی، آسیه السادات؛ امینیان، احسان (1397)، بازنمایی کلیشه‌های جنسیتی در موسیقی رپ ‌فارسی. مسائل اجتماعی ایران، ۱۳۹۷، ۹ (۱)، صص ۱۲۵-۱۴۶.
نخعی، مرضیه (1393)، بازنمایی کلیشه‌های جنسیتی زنانه در رمان‌های معاصر: مطالعه‌ی مقایسه‌ای آثار نویسندگان مرد و زن ایرانی در دهه‌ی اخیر (1381تا1391)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته مطالعات فرهنگی، دانشگاه کاشان، ایران.
هاشمی، علی (1398)، مطالعه ذائقه مصرف موسیقایی دانشجویان (مورد مطالعه: دانشجویان کارشناسی ارشد دانشگاه‌های شهر ایلام)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته مطالعات فرهنگی، دانشگاه ایلام-ایران.
هولمز، ماری (1388)، جنسیت و زندگی روزمره، ترجمه محمد مهدی لبیبی، تهران: نشر نقد افکار.
 
Alters, Sandra; Schiff, Wendy (2009). Essential Concepts for Healthy Living. Jones & Bartlett Publishers. p. 143.
Altunkaya, Özgür. Escobar, Sebastian. (2022). the effect of the dimension of culture masculinity/ femininity in communication in multinational projects. MASTER THESIS IN ENGINEERING MANAGEMENT. Jonkoping University. May 19th
Bartky, (1990) Femininity and Domination. Routledge, New York.
Chafetz, J.  S, & Jacqueline. H (1996).  The Gender Division of Labor and Family Change in Industrial Societies: A Theoretical Accounting. Journal of Comparative Family Studies. Vol. 27, No. 2, 25TH. pp. 187-219
Drydakis, Nick; Sidiropoulou, Katerina; Patnaik, Swetketu; Selmanovic, Sandra; Bozani, Vasiliki (2017), Masculine vs Feminine Personality Traits and Women’s Employment Outcomes in Britain: A Field Experiment, Global Labor Organization (GLO) Discussion Paper, No. 152.
Grogan, Sarah (2010), Femininity and Body Image: Promoting Positive Body Image in the ‘Culture of Slenderness’. In: Hörschelmann K., Colls R. (eds) Contested Bodies of Childhood and Youth. Palgrave Macmillan, London. pp 41-52.
Hofstede, Geert (1986). "Cultural differences in teaching and learning". International Journal of Intercultural Relations. 10 (3).
Hollows, Joanne (2000). Feminism, Femininity and Popular Culture. Manchester University Press. pp. 10–12. ISBN 0719043956.
Keskin Korumaz.  E, (2021). The Construction of Femininity and Masculinity in the Publications of Turkish Presidency of Religious Affairs. Stanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, 21: 71-92
Massey, Douglas (2007). "Categorically Unequal: The American Stratification System." NY: Russell Sage Foundation.
Menéndez-Aller, A.  & et al. (2022). Masculinity and Femininity: A multidimensional approach. Anales de psicología / annals of psychology. vol. 38, nº 2 (may), 347-354
Milestone, Katie; Meyer, Anneke (2011), Gender and Popular Culture, Polity, ISBN 978-0745643946.
Stets, Jan E; Burke, Peter J. (2015), Femininity/Masculinity, Encyclopedia of Sociology, Revised Edition, in Edgar F. Borgatta and Rhonda J. V. Montgomery (Eds.), New York: Macmillan, Pp. 997-1005.
Wharton, Amy S. (2005), the sociology of gender: an introduction to theory and research, first published 2005 by Blackwell Publishing Ltd. 

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 07 شهریور 1403

  • تاریخ دریافت 28 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 03 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 07 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار 07 شهریور 1403